Het erfrecht na een tragische huwelijksreis

Een pasgetrouwd echtpaar, beiden midden 30, gaat de dag na hun huwelijk op huwelijksreis naar de Dominicaanse Republiek. Tijdens de reis wordt het stel na een diner in het hotel-restaurant onwel. Ze moeten naar het ziekenhuis en het stel overlijdt op dezelfde dag als gevolg van een voedselvergiftiging. De vrouw overlijdt 23 minuten eerder dan de man. Het stel had geen testament en geen kinderen. De nalatenschap heeft een waarde van ongeveer € 200.000. Wie krijgt deze erfenis? Wie zijn de erven? De familie van de man of ook de familie van de vrouw? Voor deze lastige beslissing stond het gerechtshof Den Haag.

Als er geen testament is opgesteld bepaalt de wet wie wat erft. Daarin staan de regels van het erfrecht. Alleen wanneer de volgorde van overlijden niet kan worden vastgesteld bepaalt de wet dat wordt geacht dat personen gelijktijdig zijn overleden. Nu vaststaat de vrouw eerder is overleden zijn partijen niet volgens de wet gelijktijdig overleden en is de man de erfgenaam van de vrouw. Dit brengt met zich mee dat de man eerst alles erft van de vrouw en vervolgens de familie van de man alles van de man (en dus eigenlijk van het stel). De familie van de vrouw stelt dat in deze uitzonderlijke situatie toch moet worden gedaan alsof partijen gelijktijdig zijn overleden. “Beiden waren ziek als gevolg van eenzelfde voedselvergiftiging en het is slechts toevallig wie eerst is overleden. (…) Als zij in de nacht in hun hotelkamer waren overleden, had niemand kunnen bepalen wie van beiden eerst was overleden”.

Rechtbank

De rechtbank gaat hier niet in mee. Het is duidelijk wie als eerste is overleden. In plaats daarvan oordeelt de rechtbank dat in deze zeer uiterlijke situatie de normale regels van het erfrecht buiten toepassing moeten worden gelaten. Het toepassen van de rechtsregel zou namelijk indruisen tegen het rechtsgevoel en is juridisch gezegd naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar. De rechtbank stelt vast dat de familie van de vrouw de erven van de vrouw zijn.

Gerechtshof

Het gerechtshof Den Haag oordeelt echter anders. Wel neemt het hof daar de tijd voor. Het hof geeft aan dat het duidelijk is dat wat de man en de vrouw is overkomen zeer schrijdend is en dat het leed van hun nabestaanden onbeschrijflijk groot moet zijn. Ook schrijft het hof dat het beseft dat dit geen makkelijke boodschap is voor de familie van de vrouw.

Met het buiten toepassing laten van een rechtsregel moet echter zeer terughouden worden omgegaan. Het hof legt uit dat het erfrecht de overgang van goederen regelt. Dit raakt niet alleen de rechten van de erfgenamen, maar ook de rechten van anderen. Denk bijvoorbeeld aan schuldeisers. Indien de goederen naar persoon A gaan, dan hebben zijn schuldeisers een grotere verhaalsmogelijkheid, gaan de goederen echter door een uitspraak van de rechter toch naar persoon B, dan zijn de schuldeisers van persoon A in hun verhaal verminderd. Een belangrijk rechtsbeginsel in het erfrecht is dan ook het beginsel van rechtszekerheid, oftewel de zekerheid over wat de regels inhouden in een specifieke situatie.

Voor het buiten toepassing laten van de wet moeten er uitzonderlijke omstandigheden zijn. Het hof vindt dat daarvan geen sprake is in deze zaak. Daarbij legt het hof nog uit dat de wetgever tijdens het opstellen van deze regel een vergelijkbare situatie als deze heeft besproken en er dus voor heeft gekozen om het zo te regelen als nu in de wet is vastgelegd. Het hof verklaart voor recht dat de man, bij uitsluiting van ieder ander, de enig erfgenaam is van de vrouw. Een lastige beslissing in een tragische zaak.

Heeft u vragen over een erfenis? Neem dan gerust contact op met een van de erfrechtspecialisten van Baerle87 Advocaten & Mediators.