VERKRIJGEN DNA-MATERIAAL NA OVERLIJDEN

Gerechtelijke vaststelling vaderschap na overlijden en de verkrijging van opgeslagen DNA-materiaal door het ziekenhuis

Regelmatig komt de situatie voor dat een overleden vader zijn kind niet bij leven heeft erkend. Het kind wordt hierdoor niet als erfgenaam gezien. Er kan in zo’n geval aan de rechter worden verzocht om het vaderschap alsnog – na overlijden – gerechtelijk vast te stellen. Hiervoor is veelal wel een positieve DNA-test vereist. Dit kan tot de nodige moeilijkheden leiden. In onze praktijk deden zich twee van dit soort gevallen voor. De vader van de ene dochter is bij leven opgenomen geweest in het ziekenhuis waarbij er lichaamsmateriaal van hem is afgenomen en bewaard. De vader van de andere dochter heeft bij leven meegedaan aan een medisch-onderzoek in een (ander) ziekenhuis waarbij ook van hem lichaamsmateriaal is afgenomen en bewaard. Wij vragen de desbetreffende ziekenhuizen om dit lichaamsmateriaal af te geven in verband met het gewenste DNA-verwantschapsonderzoek.

Situatie 1 – opname ziekenhuis

Het ziekenhuis stemt uit zichzelf in met afgifte van het lichaamsmateriaal ten behoeve van een DNA-test. De reeds erkende kinderen van vader zijn het hier echter niet mee eens en er volgt een procedure. De voorzieningenrechter stelt voorop dat als uitgangspunt bij de beoordeling van de vordering geldt het recht van het kind om zijn of haar ouders te kennen (artikel 7 van het Verdrag inzake de rechten van het kind). De voorzieningenrechter volgt de dochter en het ziekenhuis in hun stelling dat het belang van de dochter om te weten van wie zij afstamt zwaarder weegt dan het algemene belang van het ziekenhuis tot geheimhouding (op grond van artikel 7:457 BW – de geneeskundige behandelingsovereenkomst). Meer woorden heeft de voorzieningenrechter hier niet nodig om het ziekenhuis te veroordelen tot afgifte van het lichaamsmateriaal.

Situatie 2 – deelname medisch wetenschappelijk onderzoek

Bij de andere dochter loopt het echter anders. Hoewel de familieleden van erflater in dit geval juist aangegeven geen enkel bezwaar te hebben, weigert nu het ziekenhuis om in te stemmen met het verzoek tot afgifte van het lichaamsmateriaal. Ook hier volgt een procedure. De voorzieningenrechter stelt dat de ‘gewone’ geheimhouding (van artikel 7:457 BW) toepassing mist nu onvoldoende is gebleken dat het lichaamsmateriaal is afgegeven in het kader van een geneeskundige behandelingsovereenkomst. In plaats daarvan volgt de geheimhoudingsplicht van het ziekenhuis uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming, hierna ‘AVG’.

Dan komt de voorzieningenrechter tot het oordeel dat de door de dochter gevorderde verstrekking van het DNA-materiaal op geen enkele van de in de AVG genoemde voorwaarden kan worden gebaseerd (artikel 9 lid 2 onder a-j). Het is het ziekenhuis daarom op grond van de AVG verboden het DNA-materiaal te verstrekken.

Om te kijken of de geheimhouding toch kan worden doorbroken wordt ook hier het belang van de dochter om te weten van wie zij afstamt gewogen met het belang van het ziekenhuis bij geheimhouding. Een uitvoerige onderbouwing van de ratio van de geheimhoudingsplicht volgt. Het risico van doorbreking van de geheimhoudingsplicht is dat bereidheid om deel te nemen aan medisch-wetenschappelijk onderzoek afneemt uit angst dat er na overlijden gebruik wordt gemaakt van het DNA-materiaal voor andere doeleinden dan waarvoor het beschikbaar is gesteld. Nu volgens de voorzieningenrechter niet is uitgesloten dat de rechtbank het ouderschap van erflater aan de hand van andere gegevens vast zal stellen moet het belang van het ziekenhuis zwaarder wegen. Afwijzing met een proceskostenveroordeling tot gevolg.

Een in het licht van de eerdere uitspraak toch wel verrassende en voor cliënte lastig uit te leggen conclusie. Gelukkig heeft de rechtbank het ouderschap van erflater later alsnog – dankzij hulp van familieleden – vastgesteld.

F.D.D. Janssen

Heeft u vragen over de gerechtelijke vaststelling van het ouderschap? Neem dan gerust contact op met een van de familie- en erfrechtspecialisten van Baerle87 Advocaten & Mediators.